با سلام لطفا در صورت تمایل ثبت نام کرده و از مطالب سایت حقوقی لذت ببرید.

به جرائت میتوان بیان داشت در اغلب دعاوی که منجر به محکومیت مالی میشود دعوی اعسار از طرف  خوانده اولیه دعوی  ارائه میگردد و غالب دادگاه ها مواجه با دعوی اعسار بعد از قطعیت رای و یا دعوی اعسار از هزینه دادرسی در  پرونده های حقوقی میگردند در این مقاله بیشتر مطالب کاربردی دعوی اعسار از هزینه دادرسی و اعسار از  پرداخت محکوم به مورد  بررسی قرار میگیرد.

 

تعریف اعسار چیست و معسر به چه اشخاصی گفته میشود


 اِعسار در حقوق ایران به وضعیت شخص غیر تاجری گفته می‌شود که به دلیل عدم دسترسی به مال خود یا کافی نبودن دارایی، قدرت پرداخت دیون (بدهی‌ها) یا هزینه دادرسی خود را نداشته باشد. اعسار معادل کلمه فقهی افلاس است. اعسار بدهکار معمولاً با اعتراف تمامی یا برخی طلب‌کاران به اعسار وی و نیز شهادت دو مرد عادل ثابت می‌شودبر خلاف ورشکستگی تجاری، مُعسر محجور محسوب نمی‌شود و می‌تواند در اموال خود تصرف کند.

بنابرین اعسار از تاجر پذیرفته نمیباشد مادام که حکم ورشکستگی را اخذ نکرده باشد و همچنین کسی که تمکن مالی او اثبات گردیده باشد معسر قلمداد نمیگردد .

اعسار امری حادث است به این مفهوم که هر فرد در یک لحظه میتواند متمکن گردد و لحظه دیگر معسر گردد لذا میتوان بیان داشت دعوی اعسار  اعتبار امر مختومه ندارد.

• قانون جدید نحوه اجرای محکومیت‌های مالی چه تحولی در مفهوم «اعسار» ایجاد کرده است؟


 

یکی از تحولات مهم این قانون تغییر در همین بخش است. بر اساس ماده 6 این قانون ‌«مُعسر کسی است که به دلیل نداشتن مالی به جز مستثنیات دین، قادر به تادیه دیون خود نباشد.» تبصره این ماده نیز مقرر کرده است: «عدم قابلیت دسترسی به مال در حکم نداشتن مال است. اثبات عدم قابلیت دسترسی به مال بر عهده مدیون است.» اوج تغییر در این حوزه را می‌توان در ماده 7 دید، جایی که قانون‌گذار مقرر کرده است: «در مواردی که وضعیت سابق مدیون دلالت بر ملائت وی داشته یا مدیون در عوض دین، مالی دریافت کرده یا به هر نحو تحصیل مال کرده باشد، اثبات اعسار برعهده اوست، مگر اینکه ثابت کند آن مال تلف حقیقی یا حکمی شده است. در این صورت و نیز در مواردی که مدیون در عوض دین، مالی دریافت نکرده یا تحصیل نکرده باشد، هرگاه خوانده دعوای اعسار نتواند ملائت فعلی یا سابق او را ثابت کند یا ملائت فعلی یا سابق او نزد قاضی محرز نباشد، ادعای اعسار با سوگند مدیون مطابق تشریفات مقرر در قانون آیین دادرسی مدنی پذیرفته می‌شود.»

 اعسار از پرداخت هزینه دادرسی


 

طرح دعوی در دادگستری مستلزم پرداخت هزینه هایی است که در قانون مشخص شده است، از جمله: هزینه تمبر، دستمزد کارشناس، هزینه اجرای قرار معاینه، تحقیقات محلی و غیره ...

هزینه دادرسی یکی از راه های تامین بودجه سالیانه مملکتی است بنابراین دولت توجه خاصی به این منبع درآمد خود دارد. هرچند هزینه دادرسی یکی از راه های جلوگیری از طرح دعاوی واهی و نیز مانع از ازدحام بی مورد در محاکم (دادگستری ها) است، اما از طرف دیگر نمی توان آن را مانع و سدی در مقابل احقاق حق مردم قرار داد. به همین جهت قانونگذار با تصویب قوانین مختلف از جمله "قانون اعسار" در این خصوص، راه دسترسی همگان به قانون و عدالت را هموار کرده است؛ به این نحو که افرادی که خود را صاحب حق می دانند اما توان و تمکن مالی طرح دعوی در دادگستری را ندارند، می توانند با استفاده از این قانون به حق خود برسند.

اعسار از پرداخت محکوم به و اعسار از پرداخت مهریه


 

زمانی که رای دادگاه مبنی بر محکومیت فرد به پرداخت  صادر میگردد در صورتی که مدیونی که مالی ندارد یا به اموالش دسترسی ندارد، باید از حاکم(دادگاه صالح) تقاضای رسیدگی به ادعای اعسار را مطرح کند تا با اثبات معسر بودن خودش، دیگر مجبور به تحمل حبس نشود و بتواند به صورت اقساطی یا مهلت دار، دین خود را بپردازد. اثبات اعسار فرد در دادگاه، باید با ارائه دادخواست باشد و شرایطی دارد همچنین غالب پرونده های محومیت در باب مهریه نیز قانون گذار  برای حذف زندان بیان داشته که زوج میتواند دادخواست اعسار از پرداخت مهریه دهد که در این خصوص تا قطعیت رای اعسار  دادگاه  از صدور حکم جلب زوج جلوگیری مینماید. 

دعوی اعسار به دو طریق مطرح می شود:

1-طرح دعوی اعسار همراه با دعوی اصلی 

 2-طرح دعوی اعسار از طریق دادخواست جداگانه

در هر دو صورت چنانچه دلیل اثبات یا ادعا شهادت شهود باشد، معرفی حداقل دو شاهد ضروری است. به محض وصول دادخواست اعسار، مدیر دفتر ظرف دو روز پرونده را به نظر قاضی می رساند تا چنانچه قاضی شهادت شهود را در دادگاه ضروری بداند، طرفین دعوا همراه با شهود در دادگاه حاضر شوند. در هر صورت، شهود باید از وضعیت مالی و زندگانی مدعی اعسار و نیز از مشخصات، شغل و وسیله امرار معاش وی آگاه باشند و در حضور قاضی با سوگند شهادت دهند.

معافیت از هزینه دادرسی، برای هر دعوی باید جداگانه اخذ شود مگر آنکه چند دعوی به طور همزمان علیه یک نفر مطرح شود که در این صورت قبولی اعسار در یک دعوی در دعاوی دیگر نیز قابل استفاده است. مثلا چنانچه شخص (الف) همزمان دعاوی تخلیه، خلع ید و مطالبه طلب علیه شخص (ب) مطرح کند، چنانچه در دعوی تخلیه حکم اعسار داشته باشد، می تواند از این حکم در دعاوی خلع ید و مطالبه طلب نیز علیه (ب) استفاده کند و نیازی به طرح دعوی اعسار در دو دعوی اخیر نیست.

حکم اعسار در تمام مراحل رسیدگی به یک پرونده قابل استفاده است مگر آنکه مدعی اعسار در جریان رسیدگی متمکن (دارا) شود که در این صورت موظف به پرداخت هزینه دادرسی است.

 اعتراض به حکم اعسار از محکومٌ به نتیجه دعوی اعسار از دو حالت خارج نیست: 1-دادگاه دلایل اعسار را کافی دانسته، حکم بر قبول اعسار می دهد. 2-دادگاه دلایل اعسار را کافی ندانسته حکم به رد اعسار می دهد.

در هر دو صورت طبق مقررات آیین دادرسی مدنی که اخیرا تصویب شده است، حکم رد یا قبولی اعسار قابل رسیدگی در مرحله تجدید نظر بوده و به هیچ وجه قابل رسیدگی در دیوان عالی کشور نیست.

نحوه اثبات و مدارک لازم دعوی اعسار و تقسیط از مهریه  محکوم به و هزینه دادرسی


 

کلیه این دعاوی مشابه هم میباشند و هیچگونه تفاوتی با هم دیگر ندارند.  نحوه کار به شرح ذیل است.
ثبت دادخواست توسط مدعی اعسار بسته به وضوع یا اول کار توامان با دادخواست  اصلی جهت اعسار از هزینه دادرسی یا پس از قطعیت رای
استشهادیه شهود توسط حداقل دو نفر که مدت زمان معین با مدعی اعسار رابطه داشته و اطلاع دقیق از  اوضاع مالی معسر دارند.
لیست اموال  مدعی اعسار و نقل انتقال اموال تا یک سال پیش از ارئه دادخواست وارئه کلیه حسابهای بانکی باید ضمیمه دادخواست گردد

• تعریف قانون جدید از «مستثنیات دین» چیست؟


 

مستثنیات دین‌ ترجمه این ضرب‌المثل است که «چراغی که به خانه رواست، به مسجد حرام است.» این موارد شامل چیزی است که نمی‌توان از مدیون گرفت. طبیعی است که این حوزه در بستر زمان تغییر می‌کند، زیرا نیازهای انسان‌ها تغییر می‌کند. مستثنیات دین، ‌حاصل تعارض منفعت مدیون با منفعت طلبکار است. این حوزه در بستر زمان تغییر می‌کند.

این موارد  قابلیت توقیف را ندارد و محکوم له و دادگاه نمیتواند آن را توقیف نماید لذا لیست این اموال را  برای دادگاه ارئه نماید

خانه متناسب با شان

تلفن کاری

اثاث و ابزاز الات کار و آنچه مربوط به آن میگردد

لباس و پوشاک

وجه پیش منزل و محل کار

این موارد مستثنیات دین میباشند و قابلیت توقیف ندارند.

ضمانت جرای عدم توجه به قانون جدید اعسار

در صورتی که در خواست دهنده اعسار وتقسیط حسن نیت نداشته باشد و اموال خود را معرفی ننماید و یا دادگاه پی به دورغ نامبرده ببرد حکم اعسار و تقسیط ملغی اثر میگردد.

نکات کاربردی در دعوی اعسار و تقسیط مهریه یا محکوم به


 

اعسار از هزینه دادرسی هم در مرحله بدوی امکان دارد هم واخواهی و تجدید نظر

اعسار و تقسیط مهریه زوج را  از زندان زمانی رها مینماید که مطابق با رای محکوم علیه آن را اجرا نمایید.

در صورتی که عدم حسن نیت در اضهارات مدعی اعسار اثبات گردد حکم اعسار و تقسیط بلا اقدام میگردد

معسر باید مطابق با مواد 8 و 9 قانون محومیت مالی  دادخواست اعسار را تنظیم کند در صورت عدم رعایت نکات این مواد قرار عدم استماع دعوی صادر میگردد. 

 

 

Comments