با سلام لطفا در صورت تمایل ثبت نام کرده و از مطالب سایت حقوقی لذت ببرید.

امروزه دعاوی چک بسیار  وسعت یافته است و تعداد زیاذی از پرونده های قضایی به دعوی مطالبه وجه چک اختصاص یافته است   با توجه به آنکه چک کیفری در مبحث  دیگر بیان گردیده است در این مقاله  نحوه عملی دعوی چک حقوقی مورد بررسی قرار میگیردد

تعریف چک حقوقی

  «چک نوشته‌ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که نزد محال علیه دارد کلاً یا بعضاً مسترد یا به دیگری واگذار می‌نماید.

تفاوت چک با اسناد دیگر


  اصولاً اسناد به اسناد رسمی و اسناد عادی تقسیم می‌شوند.

سند رسمی: طبق ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی اسنادی که ۱ – در اداره ثبت اسناد و املاک ۲ – دفاتر اسنادرسمی ۳ – نزد مأمورین در حدود وظایف و صلاحیت آنها و طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشد سند رسمی محسوب است و طبق ماده ۱۲۸۹۹ قانون مدنی اسنادی که فاقد خصوصیات مربوط به اسناد رسمی باشند اسناد عادی محسوب می‌گردند.

سند عادی خود به دو بخش تقسیم می‌شود :الف: سند عادی تجاری و ب: سندعادی غیر تجاری (سندطلب، اقرار به بدهی)

سند عادی تجاری، شامل:

برات،

سفته (فته طلب) و

چک که مواد ۲۲۳ الی ۳۱۹ (ق ت و) اسناد تجاری عادی خاص هستند

سند عادی غیر تجاری، شامل

سند قبض انبار،

ورقه سهام،

بارنامه و

اوراق قرضه که اسناد عادی تجاری عام هستند.

برای اسناد عادی تجاری امتیازات و ضمانتهای اجرایی توسط قانونگذار پیش بینی شده است. از جمله این حمایتها:

رسیدگی فوق العاده و سریع نسبت به سایر اسناد است.

دادگاههای ویژه به این امر رسیدگی می‌نمایند.

امکان صدور اجرائیه که در حکم سند لازم‌الاجرا است وجود دارد.

امکان صدور قرار تأمین خواسته بدون تودیع خسارت احتمالی وجود دارد.

این اسناد باید دارای شرایط مخصوصی از نظر شکل، ماهیت و نحوه تنظیم و نحوه شکایت باشند تا تحت حمایت قانونی قرار گیرند.

مزایای چک تجاری و سند تجاری


  در صورتی که چک مطابق با قانون تجارت تحریر  گردیده باشد دارای اوصاف تجاری است که در دعوی مطالبه وجه چک حقوقی کمک به خواهان مینمایید مانند  عدم نیاز به خسارت احتمالی در تامین خواسته چک استفاده از وصف تجریدی چک و......

نحوه مطالبه وجه چک حقوقی و شرایط آن


  دارنده چک باید با مراحعه به بانک محال علیه در سررسید چک یا چک مشروط، یا چک تضمینی یا وعده دار مبادرت به اخذ گواهینامه عدم پرداخت نماید.

دارنده بایستی با تهیه رونوشت تصویر چک در دو نسخه و در صورتیکه ظهرنویس وجود داشته باشد به تعداد ظهرنویسها بعلاوه یک نسخه اضافی برای دادگاه، همچنین رونوشت گواهینامه عدم پرداخت، نسبت به تحریر و امضاء فرم دادخواست مبادرت نماید.

پس از تحریردادخواست آنرا بصورت پرونده به دایره تمبر ارائه و به نسبت مبلغ مندرج در چک ۵/۱٪ وجه چک را تا مبلغ ده میلیون ریال و مازاد ۲٪ وجه چک تمبر الصاق نماید.

با تحویل آن به مقام ارجاع شعبه رسیدگی کننده مشخص و پس از تحویل به شعبه و ثبت آن تاریخ رسیدگی توسط شعبه معلوم و برای طرفین روز معینی تعیین و بوسیله دفتر دادگاه احضار می‌شوند.

می‌توان برای چک مطالبه تأمین خواسته نمود که بلافاصله حکم توقیف اموال صادر و برای اجرا به دایره اجرای احکام ارسال می‌شود و اموال صادر کننده در صورت وجود توقیف و نزد یکنفر امین به امانت گذارده می‌شوند.

دادگاه پس از بررسی امر و در صورت عدم مغایرت امضاء یا عدم ادعای جعل و اثبات امضاء صادر کننده توسط کارشناس حکم لازم را صادر و در صورت عدم تجدید نظر خواهی و یا تأیید حکم بدوی حکم اجرا می‌شود.

علی‌الاصول زمان رسیدگی به دعاوی حقوقی طولانی است.

در صورت قطعیت رأی و عدم اجرا اموال وفق ماده ۲ قانون نحوه محکومیتهای مالی سال ۷۷ محکوم علیه زندانی می‌شود و در صورت اثبات اعسار یا تقسیط آن از زندان آزاد می‌شود و حداکثر تا مدت پنج سال محکوم علیه قابل بازداشت می‌باشد.

با تشکیل شوراهای حل اختلاف هر چند سقف قانونی رسیدگی به دعاوی مالی این شوراها تا مبلغ یک میلیون تومان می‌باشد ولی محاکم برای صلح و سازش تمامی چکها را ابتدائاً به شوراهای مذکور ارجاع تا موجبات سازش طرفین را فراهم سازند.

در صورت عدم حصول سازش توسط شوراها پرونده برای رسیدگی ماهوی به دادگستری اعاده می‌گردد.

تامین خواسته در دعوی مطالبه وجه چک


  یكی از مزایای چك امكان صدور قرار تامین خواسته بدون پرداخت خسارت احتمالی است. تأمین در لغت به معنای ایمن كردن، حفظ كردن، امن كردن و غیره آمده است. تأمین خواسته یكی از تدابیر احتیاطی است كه به وسیله آن، خواهان، عین خواسته یا معادل آن را از اموال خوانده تا پایان دادرسی به حیطه توقیف درآورده از نقل و انتقال آن جلوگیری می‌كند تا طلب خود را وصول نماید.

ماده 315 قانون تجارت: اگر چك در همان مكانی كه صادر شده است باید تادیه گردد، دارنده چك باید در ظرف 15 روز از تاریخ صدور وجه آن را مطالبه كند و اگر از یك نقطه به نقطه دیگر ایران صادر شده باشد، باید در ظرف 45 روز از تاریخ صدور چك مطالبه شود

قرار تامین خواسته، با رعایت شرایطی به چك تعلق خواهد گرفت. تامین خواسته، یعنی این‌ كه شخص خواهان بتواند در ابتدای دادرسی و قبل از گرفتن حكم قطعی علیه خوانده اموال او را در حدود طلب، توقیف نماید، تا هم خیالش از بابت اجرای حكم در پایان دعوا آسوده باشد و هم جلوی سوء‌استفاده احتمالی خوانده و انتقال اموال به قصد فرار از دین را بگیرد.

شرایط صدور قرار تامین خواسته در خصوص چك عبارت است از: چك باید در مهلت قانونی از تاریخ سررسید برگشت شود. این مهلت قانونی مطابق ماده 315 قانون تجارت، 15 روز از تاریخ سررسید برای چك‌هایی است كه در همان مكانی كه صادر شده است باید پرداخت شود و 45 روز از تاریخ سررسید برای چك‌هایی است كه از یك نقطه ایران به نقطه دیگر صادر شده باشد.

ماده 315 قانون تجارت: اگر چك در همان مكانی كه صادر شده است باید تادیه گردد، دارنده چك باید در ظرف 15 روز از تاریخ صدور وجه آن را مطالبه كند و اگر از یك نقطه به نقطه دیگر ایران صادر شده باشد، باید در ظرف 45 روز از تاریخ صدور چك مطالبه شود.

اگر دارنده چك در ظرف مواعد مذكوره در این ماده پرداخت وجه آن را مطالبه نكند، دیگر دعوی او بر علیه ظهرنویس مسموع نخواهد بود و اگر وجه چك به سببی كه مربوط به محال علیه است از بین برود، دعوی دارنده چك بر علیه صادركننده نیز در محكمه مسموع نیست.

همچنین تامین خواسته باید حداكثر تا یك سال از تاریخ برگشت چك انجام پذیرد. هر چند این موضوع تصریح قانونی ندارد، اما رویه قضایی به آن تمایل دارد. بر این اساس صدور قرار تامین خواسته، بدون تودیع خسارت احتمالی الزامی است. اما اگر یكی از شرایط رعایت نشده باشد، صدور قرار تامین خواسته، منوط به تودیع مبلغی تحت عنوان خسارت احتمالی (معمولا بین 10 تا 15 درصد مبلغ چك) خواهد بود.

خسارت تاخیر تادیه در دعوی مطالبه وجه چک حقوقی


 یكی دیگر از امتیازات چك، تعلق خسارت تاخیر تادیه در صورت دیر كرد در پرداخت آن است. خسارت تأخیر تأدیه زیانی است كه در اثر خودداری مدیون از ادای دین مالی خود به طلبكار در زمان مقرر، به این شخص وارد می‌‌‌شو د در این صورت در صورتی که خواهان  در دادخواست خود مطالبه خسارت  تاخیر تادیه را بخواهد دادگاه از تاریخ برگشت چک  و بر اساس نرخ  تورم  صادر کننده چک را محکوم به پزداخت خسارت مینماید

شرایط وصول چک از طریق اداره ثبت اسناد و املاک


  چک را میتوان از دو مرجع وصول نمود مطالبه وجه چک از طریق دادگاه حقوقی و مطالبه وجه از طریق اداره ثبت اسناد که دارای شرایط و مباحث گوناگونی است که در این مقاله امکان بحث نمیباشد

پس از مراجعه به اداره ثبت فرم مخصوص صدور برگ اجرایی را تکمیل و به ثبت ارائه نماید.

پس از وصول فرم و ارجاع مدیر ثبت به واحد مراتب بدهی به بدهکار ابلاغ می‌گردد و مهلتی معادل ۱۰ روز به وی داده می‌شود این اخطار به وسیله مأمور اجرای ثبت انجام می‌گردد.

پس از انقضای مهلت و در صورت عدم پرداخت وجه چک دارنده باید با مراجعه و اجرای ثبت نسبت به معرفی اموال منقول – غیرمنقول – حسابهای دیگر بانکی (پس انداز – جاری – سپرده) یا اموال  نزد اشخاص ثالث اقدام نماید.

در صورت وجود اموال عادی باید در تصرف بدهکار باشد که قابل توقیف باشد و در صورت وجود اموال غیر منقول ثبتی از طریق نامه اجرا به دفتر املاک مال غیر منقول بازداشت می‌گردد.

در صورت وجود مال نزد اشخاص ثالث بوی تذکر داده می‌شود که مال را به مالک مسترد نداشته به مأمور اجرا تسلیم نماید.

در صورت وجود وجه نقد نزد بانکها بایستی بوسیله بانک مراتب توقیف حساب به اجرا ابلاغ گردد.

در صورت وجود اموال نزد ثالث بوسیله مأمور اجرا با حضور نماینده دادستان مال توقیف می‌شود.

عملیات اجرایی با توقیف مال بوسیله حراج یا مزایده اموال توقیفی ادامه یافته و در صورت عدم توافق طرفین مال توفیقی ارزیابی و به بالاترین قیمت بوسیله حراج حضوری یا مزایده کتبی به فروش می‌رسد.

از بدهکار علاوه بر پرداخت وجه چک مبلغی بعنوان نیم عشر (۵٪) اجرایی وصول می‌شود.

در صورت توافق طرفین در اثنای عملیات اجرایی حق‌الاجرای ۵٪ فی‌مابین طرفین با مناصفه تنصیف می‌شود.

در حین عملیات اجرایی امکان شکایت از نحوه اجرای مأمورین ثبتی بوسیله اعتراض به مدیر ثبت و هیأت نظارت ثبت استان وجود دارد.

امکان توقیف عملیات اجرایی و ابطال آن موضوع قانون مقررات اصلاحی قانون ثبت سال ۱۳۲۲ وجود دارد.

معایب اجرای ثبتی :


  الف) هزینه بالای آن (5% ) مبلغ چک درصورتیکه در اجرای دادگستری 5/1 % یا 2 % است.

 ب) درصورت منصرف شدن از طریق اجرای ثبتی و پس از ابلاغ اجرائیه هزینه مسترد نمی شود.

 ج) حبس محکوم علیه درصورتیکه مالی از وی در دسترس نباشد و معسر هم نباشد در اجرای ماده 2 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مختص اقدام دادگستری و روش طرح دادخواست حقوقی و شکایت کیفری است و با اجرای ثبتی نمی توان چنین اقدامی نمود.

د) اقدام از طریق اجرای ثبتی فقط علیه صادرکننده امکانپذیر است و نمی توان سایر مسئولین چک از قبیل ضامن و ظهرنویس را از این طریق تعقیب نمود.

و) توقیف اموال در اجرای ثبت منوط به ابلاغ به صادرکننده است اما در تعقیب دادگستری صدور قرار منوط به ابلاغ به طرف نمی باشد و شخص فرصتی برای انتقال اموال خود نخواهد داشت اما اجرای ثبتی این امکان را برای صادرکننده فراهم می نماید تا اموال خود را منتقل نماید.

دا دگاه صالح به رسیدگی به دعوی چک حقوقی


 

 دادگاه صالح به رسیدگی به دعوی چک جای است که چک برگشت خورده و چک به بانک مذکور برای کارسازی رفته است

نکات کاربردی در دعوی چک


  هزینه دادرسی در چک مالی محسوب میگردد اما دارنده میتواند درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را توامان با دادخواست اصلی بدهد

پس از تامین خواسته در صورتی که دعوی اصلی تا ده روز ارئه نگردد از تامین خواسته رفع اثر میگردد.

در صورتی که چک را شخص ثالث برگشت بزند و مطالبه نمایید بر اساس وصف تجریدی چک توافقات طرفین ارتباطی با خواهان ندارد.

دعوی مطالبه چک از ضامن باید ظرف پانزده روز از تاریخ چک  مطالبه گردد

مدارک لازم برای تهیه و تنظیم دادخواست حقوقی چک:‏


 1- تهیه فتوکپی مصدق (تصدیق کننده) چک بلامحل از روی چک و پشت آن در 2 نسخه

‏‏2 – تهیه فتوکپی مصدق گواهی نامه عدم پرداخت چک بلامحل توسط بانک در 2 نسخه

‏‏3 خرید 2 نسخه برگ دادخواست به دادگاه نخستین و تکمیل و امضاء آن .

مزایای داشتن وکیل در دعوی چک حقوقی


  عدم اطاله دادرسی و صرف زمان کمتر

استفاده از دانش  وکیل  و تحلیل موضوع و دفاع در جلسه اول 

عدم نیاز به حضور در جلسات دادرسی

پیگیری اجرائیه و تامین خواسته و توقیف اموال

Comments